Napar z rozmarynu. Napar z rozmarynu jest jednym z najlepszych naturalnych lekarstw dla układu nerwowego. Gotujemy szklankę wody, dodajemy do niej łyżeczkę rozmarynu, po czym odstawiany na pięć minut i dodajemy miód i sok z cytryny. Bardzo ważnym jest, aby pić ten napar gorący – najlepiej natychmiast po przygotowaniu. Jak wzmocnić osłabiony organizm po operacji? Co brać na poprawę odporności po przebytej antybiotykoterapii? Jak stymulować układ immunologiczny po chorobie? Sprawdź odpowiedzi na najważniejsze pytania. Poznaj zbawienne działanie bakterii probiotycznych. Ma to szczególne znaczenie w przypadku dzieci, osób starszych i kobiet w ciąży. U nich silne niedobory będą szczególnie odczuwalne po tak silnej infekcji. Preparaty na wzmocnienie organizmu warto skonsultować z lekarzem, który na podstawie wyników badań określi optymalną porcję do spożycia danego suplementu lub dawkę leku. Preparaty na wzmocnienie organizmu stanowią dużą grupę produktów. Znaleźć tu można syrop na odporność, tabletki na odporność, syropy czy saszetki. Zobacz, jak wzmocnić układ immunologiczny u dorosłych przy pomocy leków i suplementów bez recepty. Sortuj. rekomendowane. 24 40 60 produktów na stronę. Strona 1 z 24. Na pamięć i koncentrację . Stres czy natłok obowiązków mogą zaburzać naszą zdolność koncentracji, a także szybkiego zapamiętywania i kojarzenia faktów. W tym przypadku możemy sięgnąć po wyciągi ziołowe, które pozytywnie wpłyną na naszą pamięć i koncentrację. Znajdziemy je w postaci kapsułek, nalewek czy ziół do Zabieg chirurgiczny to spore obciążenie dla organizmu. Można powiedzieć, że jego celem jest umyślne zadanie organizmowi urazu w celu uzyskania przez pacjenta ogólnej korzyści. Ale trzeba pamiętać, że reakcja organizmu na uraz chirurgiczny może powodować zmiany metabolizmu w kierunku katabolizmu – procesu, podczas którego organizm zaczyna pobierać i zużywać białka. Jeżeli . Powrót do zdrowia po operacji wymaga czasu, a nierzadko także wsparcia wielospecjalistycznego zespołu medycznego: lekarza, pielęgniarki, fizjoterapeuty, dietetyka czy psychologa. W procesie zdrowienia kluczową rolę odgrywają sposób odżywiania chorego oraz aktywność fizyczna po operacji, jak i przed nią. Dlatego czas oczekiwania na zabieg warto wykorzystać na przygotowanie organizmu do późniejszej rekonwalescencji. Przestrzeganie kilku zaleceń może przyspieszyć regenerację organizmu po operacji, zmniejszyć ryzyko powikłań oraz skrócić czas pobytu w szpitalu. Poznaj najważniejsze wskazówki. Spis treści: Czym jest rekonwalescencja i jak długo trwa? Powrót do zdrowia po operacji Gojenie się ran po operacji Czego nie należy robić po operacji? Aktywność fizyczna po operacji Dieta po operacji Czym jest rekonwalescencja i jak długo trwa? Rekonwalescencją nazywamy proces powrotu do zdrowia i sił np. po urazie, wypadku, przebyciu choroby lub zabiegu chirurgicznego. Zaczyna się tuż po zdarzeniu, trwa podczas pobytu w szpitalu i dalej po powrocie do domu. Trudno określić długość trwania rekonwalescencji, ponieważ jej przebieg zależy od wielu różnych czynników np. przyczyny, stanu zdrowia chorego sprzed choroby i indywidualnych zdolności jego organizmu do regeneracji, a także od zastosowanych metod wsparcia oraz pomocy specjalistów. Przykładowo, jeżeli choroba, operacja lub uraz spowodują ograniczenie sprawności fizycznej, chory będzie potrzebował rehabilitacji ruchowej. Po wypadku lub w przewlekłej chorobie niezbędna może być również pomoc psychologa. Niektórzy pacjenci mogą potrzebować domowych wizyt pielęgniarki np. w celu prawidłowej zmiany opatrunku na trudno gojącej się ranie. W przypadku każdego chorego powrót do zdrowia wiąże się także ze zwiększonym zapotrzebowaniem na składniki odżywcze, a więc odpowiednia dieta będzie kolejnym z czynników sprzyjających efektywnej rekonwalescencji. Powrót do zdrowia po operacji Na to, jak szybko chory wróci do zdrowia po operacji ma wpływ szereg czynników, do których należą zarówno działania podejmowane po zabiegu, sama interwencja chirurgiczna, jak i wcześniejsze przygotowanie do operacji. W przypadku zabiegu planowego, pacjent ma niejako przewagę – może się do niego przygotować. Dlatego czas oczekiwania na operację warto wykorzystać na wzmocnienie organizmu np. poprzez jego właściwe odżywienia, a także regularną aktywność fizyczną czy zrezygnowanie z używek. Celem specjalistów opiekujących się chorymi przed operacją, w trakcie i po niej jest minimalizacja urazu okołooperacyjnego. Takie postępowanie przyczynia się to do skrócenia czasu gojenia tkanek oraz przyśpieszenia rekonwalescencji, co ma przełożenie na zmniejszenie liczby powikłań pooperacyjnych, szybszy powrót do zdrowia oraz skrócenie czasu pobytu w szpitalu. Gojenie się ran po operacji Każda operacja wiąże się z naruszeniem ciągłości tkanek (np. skórnej, mięśniowej czy budującej narządy wewnętrzne). Ich gojenie się po zabiegu jest niezbędne, aby pacjent mógł powrócić do funkcjonowania sprzed operacji. Niezależnie od tego czy rana powstała w sposób kontrolowany (np. podczas operacji) czy nie (np. w wyniku urazu), to proces jej leczenia jest tak samo złożony i przebiega w kilku etapach. Każdy z nich jest regulowany i ściśle kontrolowany przez wiele czynników, a w ich przebieg szczególnie intensywnie zaangażowany jest układ odpornościowy, który stara się chronić organizm przed dostaniem się drobnoustrojów przez ranę do organizmu, a jednocześnie pracuje nad odbudową tkanek. Proces gojenia ran wymaga zatem sporych nakładów energetycznych i nagromadzenia substancji budulcowych. Wykorzystywane są przede wszystkim aminokwasy oraz glukoza z zapasów zgromadzonych w organizmie. Jeżeli pacjent jest niedożywiony i nie posiada rezerw substancji odżywczych, wówczas narażony jest na spowolnienie procesu gojenia ran, a także powstanie powikłań np. zahamowania procesu gojenia czy zakażenia rany w efekcie czego dojść może do rozwoju przewlekłych, trudno gojących się ran. Czego nie należy robić po operacji? Najważniejszą zasadą, której należy się trzymać, aby proces powrotu do zdrowia przebiegł prawidłowo, to przestrzeganie zaleceń lekarza prowadzącego oraz innych specjalistów zespołu medycznego. Zdarza się, że chorzy unikają wizyt kontrolnych, nie przyjmują przepisanych im leków, nie pielęgnują należycie rany pooperacyjnej lub wprowadzają modyfikacje w zaleconym przez dietetyka sposobie odżywiania. Często pacjenci chcąc skrócić czas rekonwalescencji po operacji zbyt szybko rezygnują z należytego wypoczynku i nadmiernie się obciążają. Po zabiegu chirurgicznym oraz pobycie w szpitalu, które są stresujące dla organizmu, trzeba dać mu czas na regenerację i powrót do pełni sił. Rekonwalescencja po operacji wcale nie musi oznaczać leżenia w łóżku. Aktywność fizyczna po operacji Aktywność ruchowa jest ważna dla utrzymania prawidłowej pracy i siły mięśni, pomaga także zapobiegać sarkopenii (utracie tkanki mięśniowej), dlatego kolejnym elementem efektywnego zdrowienia jest wczesne uruchamianie pacjentów po operacjach. W praktyce oznacza to, że w większości przypadków zachęca się chorego do aktywności fizycznej już w pierwszej dobie po operacji. Początkowo są to proste ćwiczenia i niewielki ruchy wykonywane pod nadzorem fizjoterapeuty lub pielęgniarki. Samo wstanie z łóżka i przejście kilku kroków to już bardzo istotny element usprawniania. Z czasem intensywność aktywności ulega zwiększeniu, a czas jej trwania wydłuża się. Aktywność fizyczna po operacji nie może być zbyt obciążająca, zwykle nie zaleca się choremu dźwigania ciężkich przedmiotów, ani wyczerpujących ćwiczeń. Tkanka mięśniowa potrzebuje czasu na regenerację, a także materiałów budulcowych. Do budowy i wzmacniania mięśni potrzebne są aminokwasy, a do ich pracy glukoza. Dlatego chcąc, aby rehabilitacja przebiegała efektywnie, należy ćwiczyć regularnie dbając także o prawidłowe odżywienie chorego. Dieta po operacji Troskę o prawidłowe odżywienie pacjenta warto rozpocząć jeszcze przed operacją. Należy dążyć do tego, aby chory poddawany zabiegowi chirurgicznemu nie był niedożywiony, ani zagrożony niedożywieniem. Dlatego już na etapie w których chory skierowany został na operację należy zwrócić uwagę czy jest on prawidłowo odżywiony. Jeżeli nie, lekarz zadecydować może o konieczności przeprowadzenia interwencji żywieniowej np. na 7-14 dni przed planowanym zabiegiem. Zdarzają się takie sytuacje, kiedy w trosce o dobro pacjenta, powodzenie leczenia oraz dalszy proces rehabilitacji i rekonwalescencji lekarz decyduje o konieczności odroczenia zabiegu operacyjnego celem przeprowadzenia wspomnianej interwencji żywieniowej: modyfikacji diety, zwiększenia spożycia składników odżywczych, aby poprawić stan metaboliczny organizmu pacjenta. Podobnie jak przed zabiegiem, również i po unika się obecnie długotrwałego głodzenia. Zazwyczaj wznowienie przyjmowania pokarmów zalecane jest najszybciej, gdy to możliwe. W większości przypadku (o ile nie ma przeciwwskazań) chory może przyjąć pierwszy posiłek już w ciągu pierwszych 24 godzin po operacji. Przeważnie nic nie stoi na przeszkodzie, aby chory mógł spożywać tradycyjne posiłki szpitalne, czasem zastosowanie ma dieta lekkostrawna. Może się jednak zdarzyć, że chory po zabiegu chirurgicznym nie toleruje jedzenia szpitalnego lub nie pokrywa nim całkowicie swojego zapotrzebowania na energię i składniki odżywcze. W takich sytuacjach lekarz zalecić zastosowanie wsparcia żywieniowego w postaci żywności specjalnego przeznaczenia medycznego np. gotowych preparatów do picia, takich jak Nutridrink Protein. W małej objętości zawiera skoncentrowaną porcję energii, białka oraz innych makro- i mikroelementów, które pomagają odżywić chorego po operacji, co sprzyja szybszej rekonwalescencji. Chemioterapia jest jednym z najbardziej toksycznych zabiegów przeprowadzanych przy leczeniu raka metodą kliniczną. To „leczenie” nie odróżnia zdrowych komórek od chorych, zabija wszystkie a trucizna użyta do chemioterapii jeszcze długo krąży w organizmie. Kiedy pacjent chory na raka decyduje się na chemioterapię, w chwili kiedy kończy swoje zabiegi chemią, wcale to nie oznacza, że jest to koniec jego terapii. Jego ciało ciągle ciężko pracuje aby pozbyć się chemicznych substancji, ciężkich metali i innych wstrętnych toksyn ciągle wirujących w jego systemie, które były użyte do walki z rakiem. Toksyny najczęściej zbierają się w wątrobie i nerkach, toteż te dwa organy bywają najszybciej uszkadzane. Detoksykacja w trakcie chemioterapii i bezpośrednio po niej jest niezwykle ważna, należy szybko przywracać rewitalizację organizmu, ponieważ to skutki chemioterapii zbyt często zabierają chorym życie. Nasze zdrowe ciała są niezwykłym urządzeniem, same oczyszczają się z codziennych toksyn. Chemioterapia - ciężkie metale i toksyny we krwi najszybciej gromadzą się w wątrobie, która przetwarza je aby mogły być wydalone przez nerki i pracę jelit. Niestety po chemioterapii cały system jest zbyt osłabiony i należy mu pomóc wydalić wszystkie toksyny na zewnątrz. Kiedy nie zrobimy tego w porę, wiele organów zostanie uszkodzonych, toksyny przenikną głębiej, szczególnie w mięśnie, kości i mogą tam tkwić długimi latami powodując różne dolegliwości w ciele. Najprostszym sposobem aby po chemioterapii pomóc wątrobie i nerkom jest picie dużych ilości czystej wody, gdyż to ona jest kluczowym elementem każdego naturalnego oczyszczania wątroby i całego ciała Drugim doskonałym oczyszczaczem, który działa niczym miotła jest fiber (włókno). Po chemioterapii włókno jest ważniejsze dla organizmu niż kiedykolwiek wcześniej, ponieważ wiąże w sobie toksyny wydalane przez wątrobę i „wywozi” je ze swojego systemu poprzez układ trawienny. Każda naturalna dieta oczyszczająca wątrobę powinna zawierać zdrową żywność składającą się z roślin strączkowych, owoców, warzyw. Po chemioterapii zalecane jest spożywanie nasion babki jajowatej (Psyllium), są doskonałym źródłem błonnika, zaczynając od małych dawek i stopniowo je zwiększając. Aby pomoc wątrobie dojść do normalnego stanu po chemioterapii należy bezwzględnie unikać przetworów, rafinowanego cukru, mięsa, zwierzęcych tłuszczów i innych żywieniowych śmieci; wszystkie barwniki, złe tłuszcze, sól i inne... nie są one potrzebne organizmowi, szczególnie po chemioterapii. Należy szczególnie zwrócić uwagę na spożycie soli, potasu i magnezu. Dla równowagi komórkowej dorośli potrzebują około 6 mg soli dziennie, dziecko 3 mg. Przeciętny Amerykanin zjada 16 mg dziennie, więc nic dziwnego, że obciążona jest jego praca serca i pojawia się w jego ciele wiele chorób. Należy spożywać potas na poziomie 5x większym niż sód, ponieważ wewnątrz każdej komórki w organizmie są elektrownie, które napędza potas. Komórki są w stanie użyć sodu zamiast potasu do produkcji energii lecz końcowy efekt nie jest ten sam. Odpady sodu są bardziej kwaśne. W rezultacie komórka działa mniej skutecznie. Kiedy w „elektrownie” wkrada się więcej kwasu produkują mniej energii co na dłuższą metę powoduje uszkodzenia genetyczne. Gaśnie w komórkach światło i pojawia się rak. Toteż uważajmy w swojej diecie na sód i potas. Trzecim niezbędnym minerałem jest magnez, który pomaga słabej komórce, lecz ludzie mają również niedobory magnezu, zatem komórki stają się kwaśne a elektrownie produkują za mało energii. Ciało musi mieć wszystkie witaminy, minerały i inne wartościowe składniki odżywcze, których naprawdę potrzebuje, toteż należy spożywać zdrowe potrawy, czyli dużą ilość warzyw (szczególnie potrawy kapustne), owoców, produkty pełnoziarniste, zdrowe tłuszcze i pełnowartościowe białka. Wiadomo, najlepsza jest organiczna żywność ... niestety, nie każdego na nią stać, toteż kiedy mamy jeszcze lato spróbujmy sami wybrać się na jagody, jeżyny, dzikie maliny, poziomki, odwiedzajmy ekologiczne gospodarstwa, korzystajmy z tych dobrodziejstw. Spożywajmy świeży sok z pokrzywy, mleczu, trawy pszenicznej. Zbierajmy zioła, hubę brzozową, jemiołę i sami je suszmy na herbatki. Najlepsza jest pokrzywa, krwawnik, skrzyp, szałwia, nagietek i wiele innych. W celu odbudowania zniszczonego organizmu chemioterapią i rakiem wspaniałe są napary z huby brzozowej i sok z brzozy. Zioła należy suszyć w przewiewnym miejscu, w cieniu, suche pokruszyć i przechowywać w specjalnych pojemnikach (najlepiej szklanych). Ziołowe herbatki (z pokrzywy, krwawnika, owoców goi) pomogą nie tylko usunąć toksyny, również regenerują wiele organów obciążonych chemią, w tym układ krwionośny. Dobrze jest zasilać organizm ekstraktem z korzenia żen-szenia, który oczyszcza równocześnie 12 meridian. Innym doskonałym ziołem jest mniszek, stymuluje detoksykację organizmu. Jest to dobrze znany tonik na wątrobę. Ważne są witaminy: A, B, C, E i wiele innych, zmniejszają skutki uboczne po chemioterapii, są skuteczne w walce z nowotworami. Witamina A (retinol), witamina E (tokoferol) mają silne działanie przeciwnowotworowe, podnoszą sprawność umysłową, wpływają korzystnie na prawidłowe funkcjonowanie błony komórkowej, opóźniają procesy starzenia się. Ekstrakt z pestek winogron jest około 50 razy skuteczniejszy niż witamina C w hamowaniu wzrostu komórek nowotworowych. Toteż dobrze je zażywać jeszcze długo po chemioterapii w celu zabezpieczenia się przed przerzutami. Również kurkumina skutecznie niszczy komórki nowotworowe. Na rynku ukazał się produkt 10 razy silniejszy niż standardowa kurkumina, pod nazwą "CuraMed 750mg", który niszczy nowotwory wzmacniając system immunologiczny, usuwa ból i stres. Ważna jest dieta antyoksydantowa bogata w flawonoidy. Najsilniejsza żywność bogata w witaminę C to: brokuły, cebula, karczochy, papryka, kalafior, natka pietruszki, porzeczki, jeżyny, borówki, truskawki, owoce cytrusowe. Dużo witaminy E znajduje się w morskich rybach, mleku, tłuszczach roślinnych, orzechach, nasionach słonecznika. Lipogen, znajduje się w pomidorach, morelach, różowych grejpfrutach. Beta-karoten znajduje się w marchwi, pomidorach, czerwonej papryce, morelach, suszonych śliwkach. Bioflawonoidy można znaleźć w jagodach, białej skórce z cytrusów, morelach, pomidorach. Luteina znajduje się w szpinaku, sałacie, rabarbarze, kabaczkach, groszku zielonym, brokułach. Koenzym Q10 znajduje się w morskich tłustych rybach, szpinaku, brokułach. Cynk znajduje się w kaszach, jajkach, rybach, mleku, pestkach dyni, ciemnym pieczywie. Selen znajduje się w rybach, żółtkach jajek, brokułach, kapuście, selerze. Miedź znajduje się w warzywach strączkowych, orzechach, miodzie, jabłkach, śliwkach, ziarnach zbóż. Mangan znajduje się w orzechach, owocach leśnych, otrębach pszennych, kapuście, pomidorach. Najbardziej znanym antyoksydantowym ziołem, używanym jako przyprawa jest oregano. Poza tym można stosować tumerik, goździki, szafran indyjski, cynamon, bazylię. Oczyszczając wątrobę nie zapominajmy o cytrynach, jabłkach, żurawinach, czerwonym buraku i marchwi. Najlepiej będzie je spożywać w świeżych sokach, które pomogą wypłukać toksyny. Świeże soki są budowniczymi i regeneratorami ludzkiego systemu. Dobra jest kombinacja soku z jarmużu, szpinaku, marchwi, ogórka, odrobiny świeżego imbiru i pietruszki (może być cilantro). Po przebytej chemioterapii wskazane jest abyśmy uzupełnili swoją dietę o wszystkie potrzebne suplementy takie jak: spirulina (LINK!), grzybek reishi (LINK!), maca (LINK!), jagody goji (LINK!), ziołowe herbaty (np z korzenia mniszka, natki pietruszki, imbiru, prawoślazu, ostu itp), które są doskonałym detoksem dla wątroby i całego systemu. Zalecana jest również do picia zielona herbata. W oczyszczaniu organizmu po chemioterapii nie można pominąć czosnku. Uważa się, że ma silne antyrakowe działanie. Ogranicza dopływ krwi do guzów nowotworowych. Złą wiadomością jest to, że pigułki z czosnku są zupełnie bezużyteczne, do tej terapii niezbędny jest świeżo wyciśnięty sok. W czosnku znajduje się czynna substancja – Allicyna, jest bardzo silną bronią przeciw infekcjom, zwalcza bakterie, wirusy, drożdże, jelitowe ameby. Świeżo wyciśnięty sok posiada witaminy z grupy B, kwas foliowy, cholinę, inozytol, kluczowy składnik do replikacji DNA i układu immunologicznego. Allicyna pomaga zapobiegać zakażeniom, wzmacnia siły obronne organizmu, hamuje rozwój wielu raków, w tym sutka, wątroby, jelita grubego, prostaty i wielu innych. Czosnek również chroni organizm nie tylko po chemii ale i radioterapii, znacznie łagodzi skutki uboczne. Po radioterapii dobrze jest smarować całe ciało olejem kokosowym. Czosnek chroni DNA. Zawiera dobry poziom selenu, tryptofanu, który jest potrzebny do produkcji melatoniny w szyszynce. Czosnek jest doskonałym i bardzo silnym środkiem neutralizującym wolne rodniki. Antyoksydanty zapobiegają zniszczeniom jakie one czynią w każdym organizmie, zmniejszają ryzyko zachorowania na nowotwory, cukrzycę, choroby układu krążenia, choroby stawów, zaćmę, sprawiają, że przebieg wielu chorób jest łagodniejszy, ponieważ wzmacniają system immunologiczny. Chemioterapia niszczy naturalną florę jelit i często jest przyczyną grzybicy jamy ustnej, dlatego należy przyjmować probiotyki. Powinno się spożywać jogurt i kefir w celu odbudowania flory bakteryjnej. Stan naszych jelit ma wpływ na stan naszego układu pokarmowego i całego organizmu dlatego przyjmowanie probiotyków jest niezbędne aby nasz system właściwie funkcjonował. W czasie chemioterapii i po niej doskonała jest woda kokosowa. Zawiera ona związki organiczne, które pomagają nawilżyć i utrzymać ciało w odpowiedniej temperaturze. Woda z młodego kokosa dostarcza do organizmu odpowiednich składników odżywczych i tlenu do komórek, wzmacnia układ immunologiczny, oczyszcza przewód pokarmowy, zrównoważa pH i zmniejsza ryzyko zachorowania na raka, zwiększa słabe krążenie, pomaga nerkom. Hawajczycy nazywają wodę z kokosa „rosą z nieba” ze względu na jej zdrowe właściwości. Bogata jest szczególnie w witaminy z grupy B, minerały takie jak: cynk, selen, jod, siarkę, mangan. Jest źródłem elektrolitów i soli naturalnych, zwłaszcza potasu i magnezu co reguluje ciśnienie krwi, poprawia krążenie, zmniejsza się tworzenie zbędnej płytki krwi. Działa przeciwzapalnie, zmniejsza obrzęki rąk i stóp, zapobiega zaburzeniom krzepnięcia krwi, rozpuszcza kamienie nerkowe, poprawia gojenie się ran, elastyczność skóry, wygładza zmarszczki, usuwa starcze plamy. Świeża woda kokosowa jest jednym z najbogatszych źródeł naturalnych elektrolitów i może być stosowana w celu zapobiegania odwodnieniu. Woda kokosowa zawiera pięć elektrolitów jakie potrzebuje nasz organizm. 1. Potas - reguluje bicie serca, pracę mięśni. 2. Sód - potrzebny do pracy komórek. 3. Fosfor - potrzebny kościom. 4. Wapń - do wzmocnienia kości. 5. Magnez łącznie z wapniem potrzebny jest do prawidłowego funkcjonowania mięśni. Woda kokosowa ma podobny skład do osocza krwi, może być podawana dożylnie do krwiobiegu. Zawiera jeszcze jeden bardzo ważny składnik: cytokininy. Komórki leczone cytokininami nie ulegają zwyrodnieniu, zmniejszają ryzyko chorób degeneracyjnych związanych ze starzeniem. Woda kokosowa jest najbogatszym żywieniowym źródłem cytokinin. Pod wpływem cytokinin normalne komórki trzymają się zdrowo, podczas gdy komórki nowotworowe zaprogramowane są na śmierć, zapobiegają ich wzrostowi i rozprzestrzenianiu się (przerzuty). Przeciwrakowe działanie cytokin zostało dobrze naukowo udokumentowane. Po chemioterapii należy bezwzględnie unikać alkoholu, kawy i innych ciężkich używek, ponieważ są przetwarzane przez wątrobę. Obciążona i często uszkodzona wątroba mocno reaguje na alkohol. Początek uszkodzenia wątroby może mieć charakter powolny lub gwałtowny. Jeśli dochodzi do uszkodzenia komórek wątroby wpływa to na mózg, powoduje zamieszanie, dezorientację, szczególnie kiedy chory spożywa alkohol podczas chemioterapii. Alkohol połączony z chemioterapią może przybrać ciężką postać niewydolności wątroby i nerek a toksyny zbierające się we krwi będą zaburzać funkcje mózgu. Takie połączenie chemioterapii i alkoholu można przypłacić życiem. Dlaczego o tym wspominam? Często słyszę, że podczas przerw w chemioterapii i radioterapii, nawet kilkudniowych chorzy spożywają alkohol. Osobiście przestrzegam w tym czasie nawet przed wypiciem lampki wina. Gorąca woda z dodatkiem soli epsom otwiera wszystkie pory, co pozwala na uwolnienie się toksyn z ciała, następuje również wchłanianie przez skórę składników odżywczych znajdujących się w soli takich jak magnez i siarczan, to one powodują, że toksyny opuszczają ciało. Do wzmocnienia kąpieli można dodać świeżego soku z imbiru w celu wyeliminowania z ciała bólu. W neutralizowaniu promieniowania pomaga soda oczyszczona, dobrze jest ją dodać do kąpieli lub położyć na naświetlone ciało olej sezamowy lub zwykły organiczny ocet w celu ukojenia stawów i ścięgien. W czasie oczyszczania wątroby niezbędna jest dobra cyrkulacja krwi. Krążenie krwi walczy ze stresem. Ważne aby dużo spacerować i stosować inne niewyczerpujące ćwiczenia, może to być yoga, lecz należy również dużo wypoczywać, dbać o swój sen. Kiedy czujesz się po chemioterapii źle, wypróbuj te metody. Warto, poczujesz się lepiej i zregenerujesz swój nadwyrężony system. 9 Aug. 2013 WIESŁAWA Dr hab. n. med. Dawid Murawa, specjalista chirurgii ogólnej, specjalista chirurgii onkologicznej, członek zarządu Europejskiego Towarzystwa Chirurgii Onkologicznej, członek zarządu Polskiego Towarzystwa Chirurgii Onkologicznej, JM Rektor Wyższej Szkoły Zdrowia, Urody i Edukacji w Poznaniu. Dr Dawid Murawa przedstawia najnowsze osiągnięcia chirurgii onkologicznej i radzi, jak wzmocnić organizm przed i po zabiegu, tak aby jego skuteczność była jak najlepsza. Fot. peoplecreations / Freepik Czy osoby, które do Pana trafiają z diagnozą nowotworową chcą jak najszybciej poddać się operacji, czy raczej się jej boją? Wiele osób, które dowiadują się, że mają nowotwór, jak najszybciej chce się go pozbyć. Wyciąć i już. Ale z drugiej strony często boją się okaleczenia, do którego może dojść w wyniku operacji onkologicznej. Zwłaszcza dotyczy to kobiet. Owszem, chcą ratować życie, więc są gotowe zgodzić się na nawet najbardziej inwazyjny rodzaj leczenia. Ale martwią się o swój wygląd po zabiegu. Czy nadal będą podobały się partnerowi? Czy będą w stanie spojrzeć na swoje odbicie w lustrze? Doskonale je rozumiem. My lekarze oczywiście w pierwszej kolejności musimy myśleć, żeby ratować pacjentów, ale powinniśmy też wziąć pod uwagę ich dalsze losy, jaka w przyszłości będzie jakość ich życia. I tu mam naprawdę dobre i uspokajające wieści. Prowadząc leczenie operacyjne radykalne, a więc z zamiarem wyleczenia pacjenta, musimy usunąć tkanki zaatakowane przez nowotwór, nawet jeśli znajdują się w widocznym miejscu. Ale! Pacjenci powinni wiedzieć, że dysponujemy dzisiaj super nowoczesnymi technikami, dzięki którym w wielu wypadkach przeprowadzamy zabiegi w sposób oszczędzający. Nawet przy sporym zaawansowaniu zmian nowotworowych, możemy zastosować takie rozwiązania, dzięki którym pozbędziemy się nowotworu, chroniąc jednocześnie jak najwięcej zdrowych tkanek. Jakie to techniki? Coraz częściej zamiast tradycyjnych, zwykle mocno okaleczających metod operacyjnych, wykonuje się zabiegi laparoskopowe. Przez niewielkie nacięcia w skórze wprowadza się specjalnie skonstruowane narzędzia, miniaturową kamerę i źródło światła. Pole operacyjne obserwujemy na monitorze komputera. W razie potrzeby możemy powiększyć określone fragmenty, lub (jeśli dysponujemy odpowiednim sprzętem i jest taka konieczność) podświetlić je światłem o określonej długości fal – dzięki temu lepiej widać, które tkanki są zaatakowane przez nowotwór, a które nie. Wiemy więc dokładnie, gdzie przeprowadzić cięcie, tak, by margines był jak najmniejszy. Podczas operacji, gdzie liczą się ułamki milimetrów można zastosować super precyzyjne roboty chirurgiczne takie jak Da Vinci. Natomiast do operacji guzów mózgu – Gamma Knife naświetlający promieniami gamma ściśle określony obszar. Aby zmniejszyć możliwość pozostawienia chorych komórek stosuje się czasami radioterapię śródoperacyjną. A jeśli rzeczywiście musimy przeprowadzić rozległy zabieg i np. usunąć całą pierś, to istnieją już bardzo zaawansowane metody rekonstrukcyjne. Możemy na różne sposoby ją „odbudować”. Kobieta po obustronnej mastektomii budzi się więc na sali pooperacyjnej z obydwiema piersiami. Widzę często w gabinecie, że kiedy opowiadam pacjentkom o takich możliwościach nowoczesnej chirurgii rekonstrukcyjnej, oddychają z ulgą. To nie jest tak, że tylko Angelina Jolie może liczyć na nowy biust po mastektomii. To naprawdę zabieg leżący w zasięgu możliwości większości pacjentek. Podobnie istotne dla panów są informacje o tym, że nawet po całkowitym wycięciu prostaty, która – w niektórych przypadkach – wiąże się z usunięciem nerwów odpowiedzialnych za erekcję, będzie można zastosować implant prącia. Dzięki niemu nadal będą mogli utrzymywać kontakty seksualne. Technika w tej chwili poszła już tak do przodu, że przecież można drukować niektóre organy czy kończyny w drukarkach 3D. Nawet jeśli jeszcze nie są doskonałe, to za jakiś czas na pewno będą. I taka wiara i nadzieja na powrót do wyglądu i sprawności sprzed choroby, nawet jeśli tylko do pewnego stopnia, są dla chorych niesłychanie ważne. Daje napęd do walki z chorobą. Mam wrażenie, że to o czym Pan mówi, dla wielu pacjentów może brzmieć nieco jak science fiction... Niestety to prawda. Często chorzy, którzy do mnie trafiają mają zdecydowanie nieaktualną wiedzę dotyczącą leczenia nowotworów – pamiętają jak leczono ich rodziców czy znajomych wiele lat temu i nie mają pojęcia, że wszystko od tamtego czasu się zmieniło. Zresztą, jak wynika z moich doświadczeń, o nowych technologiach nie słyszeli także lekarze innych specjalności, nawet chirurdzy ogólni. Standardy leczenia onkologicznego wielu narządów zmieniają się nawet co 2–3 lata. A więc lekarze, którzy nie specjalizują się w onkologii, mogą nie wiedzieć, że sposób leczenia radykalnie się zmienił, mamy o wiele większe możliwości. Pacjenci przychodzą do mnie załamani, bo usłyszeli od jakiegoś doktora, że w ich przypadku nic się już nie da zrobić. Często, na szczęście, mogę wyprowadzić ich z błędu. Ale przecież ten strach, który niosła za sobą ta wstępna diagnoza często już z nim zostaje i ma na niego fatalny wpływ. Ten człowiek nigdy nie zapomni, że od razu, na samym początku odebrano mu nadzieję. Zresztą wielu takich chorych nie pójdzie już na dalsze konsultacje do specjalistycznego szpitala, bo stwierdzą, że skoro nie ma dla nich szans, to po co mają się męczyć przyjmując chemioterapię i w ogóle zrezygnują z leczenia. Niektórzy mogą też uznać, że skoro klasyczna medycyna nie ma im nic do zaproponowania, najlepiej jest szukać pomocy u różnego rodzaju uzdrowicieli. Tak rzeczywiście często się dzieje... Niestety wiem o tym. Tymczasem prawda jest taka, że jedynie konwencjonalne, trudne, często bolesne i długotrwałe leczenie daje szansę na powrót do zdrowia. Wszystkie inne alternatywne metody, mogą być traktowane ewentualnie jako terapia wspomagająca. Nigdy zastępująca właściwą kurację. Ale oprócz braku wiedzy, także brak... pieniędzy może być przyczyną postawienia błędnego rozpoznania. W polskim systemie służby zdrowia często prowadzi się oszczędności. Nie zawsze są one, łagodnie mówiąc, przemyślane. Oszczędza się bowiem także na diagnostyce. Trafia do mnie wielu pacjentów z teoretycznie pełnym pakietem badań wykonanych w szpitalu powiatowym, postawionym rozpoznaniem i skierowaniem na leczenie. Tymczasem okazuje się, że nie przeprowadzono właśnie tego jednego, kluczowego badania, które jest decydujące przy dalszym rokowaniu i przy wyborze sposobie leczenia. Przykład: przychodzi pacjent z rakiem odbytu. Miał wykonaną kolonoskopię, USG (a czasami nawet tego badania nie ma), badania krwi i to wszystko. Tymczasem podstawowym badaniem, którego nie przeprowadzono, jest rezonans miednicy – a tylko na podstawie tych wyników jesteśmy w stanie powiedzieć czy pacjent ma przerzuty do węzłów chłonnych. Leczenie, w zależności od wyniku, będzie zupełnie inne. Drugi przykład: chory z rakiem żołądka, przychodzi z wynikiem wykonanej gastroskopii, rozpoznaniem i skierowaniem na pilną operację. Tylko, że my nie mamy prawa go zoperować zanim nie wykonamy tomografii komputerowej. Ponieważ jeśli są zmiany przerzutowe przy narządzie, to pacjent musi być automatycznie zakwalifikowany do przedoperacyjnej chemioterapii. Dopiero potem możemy wykonać operację. Dopóki więc nie uzupełnimy braków w badaniach, w ogóle nie możemy mówić o rokowaniu pacjenta ani z nim na ten temat rozmawiać. Dlatego apeluję do wszystkich osób, u których zdiagnozowano chorobę nowotworową poza centrum onkologicznym, żeby niezwłocznie udali się do specjalistycznego ośrodka na konsultacje do osoby, która się na tym naprawdę dobrze zna. A kiedy już pacjent trafi we właściwe miejsce, zacznie proces leczenia, okaże się że wszystko idzie zgodnie z planem, że są postępy, że guz się zmniejsza, przerzuty się cofają, to jest najlepszy balsam dla jego duszy. Wreszcie otrzymuje nadzieję, że chorobę będzie można pokonać. Lubię przekazywać chorym informację, że operacja była radykalna, że wycięto guz w całości. Widzę jak zmieniają się na twarzy, oczy zaczynają im błyszczeć, oddychają wreszcie pełną piersią. Oczywiście, czeka ich dalsze leczenie, ale świadomość, że odzyskało się kontrolę nad własnym ciałem, że ważny etap leczenia zakończył się pozytywnie, daje siłę do dalszej walki. Jak z punktu widzenia chirurga pacjent powinien przygotować się do operacji, tak, by przeszła jak najlepiej? To zależy od tego jaka to będzie operacja, więc zespół specjalistów zajmujących się chorym, musi przygotować go do tego indywidualnie. Ale jedną rzecz zawsze moim chorym mówię: koniecznie muszą zadbać o odpowiednie wzmocnienie organizmu zarówno przed jak i po zabiegu. Operacja przecież łączy się z podaniem silnych leków, narkozą, z przecięciem powłok skórnych i usunięciem części tkanek, z utratą krwi. To przecież ogromny szok i wyzwanie dla całego ciała, które musi rzucić na pole operacyjne, jak na pole bitwy, wszystkie siły. Dobrze więc, żeby tych sił miało jak najwięcej. Dlatego uważam, że każdy chory, który zostanie poddany takiej próbie, powinien mieć włączone specjalistyczne żywienie medyczne. Natomiast zdecydowanie jest ono potrzebne osobom najbardziej narażonym na zaburzenia odżywiania związane z leczeniem onkologiczny, a więc z nowotworami górnego odcinka pokarmowego: żołądka, przełyku i trzustki, oraz z chorymi, u których operacje będą przebiegać w obrębie głowy i szyi. I niestety, mówię to z ogromnym rozgoryczeniem, na wielu oddziałach szpitalnych chorzy nie otrzymują żadnych informacji na temat żywienia wspomagającego leczenie... Jeśli wchodzi do mnie człowiek szary, blady, ledwo trzyma się na nogach, to zanim otworzy usta, już wiem, że przyjmuje chemię i nie jest leczony żywieniowo. Jak bardzo jest ono istotne może świadczyć przypadek jednego z moich chorych – późno rozpoznany rak jelita grubego z licznymi przerzutami do wątroby, pacjent leczony praktycznie paliatywnie trzeci rok, po 40 kursach chemii, dwóch operacjach, chodzi do pracy, prowadzi firmę i kiedy przychodzi do mnie do gabinetu, jest uśmiechnięty od ucha do ucha. Ale on od samego początku otrzymuje specjalistyczne preparaty odżywcze. Niektórzy myślą, że to są jakieś zwykłe koktajle z witaminami. Tymczasem ich receptura jest opracowana na podstawie badań naukowych. Oprócz istotnego dla chorego białka, mają też substancje immunomodulujące, czyli takie, które stymulują układ odpornościowy. Mają w składzie np. nukleotydy, argininę, glutaminę, czyli substancje, które mają istotne znaczenie dla poprawy funkcjonowania organizmu w chorobie nowotworowej. I pacjent przygotowywany do dużego zabiegu operacyjnego, w trakcie chemio- czy radioterapii dzięki takiemu wsparciu może zdecydowanie lepiej funkcjonować. Dlatego każdy pacjent, który do mnie trafia, obojętnie czy schudł 1 kg czy 50, dostaje ode mnie leczenie żywieniowe. Proszę, żeby założył zeszycik i codziennie o tej samej porze wpisywał swoją wagę. Potem chorzy przychodzą do mnie przed operacją zadowoleni, ponieważ np. przybrali na wadze 2 kg. Wówczas wiadomo, że w organizmie zatrzymał się proces niszczenia tkanek na rzecz stymulacji organizmu. A więc on odbudowuje się mimo choroby nowotworowej. Rozmowa z książki „Siła życia. Podaj dalej…” Doroty Mirskiej-Królikowskiej Jednym z elementów prawidłowego przygotowania się do operacji jest zaplanowanie żywienia przed zabiegiem i w okresie rekonwalescencji. Większość interwencji chirurgicznych wymaga bycia na czczo (ale niekoniecznie długiego głodzenia), a w okresie pooperacyjnym przestrzegania diety lekkostrawnej. Jednocześnie w tym newralgicznym czasie pacjenci potrzebują zwiększonej podaży składników odżywczych, w tym białka ponieważ szanse powodzenia operacji oraz tempo powrotu do zdrowia zależne są od stopnia odżywiania organizmu. Choć dieta okołooperacyjna powszechnie kojarzy się z kleikiem ryżowym, sucharkami pszennymi i herbatą bez cukru, w praktyce jest to temat dużo bardziej skomplikowany. Oczywiście wiele zależy od charakteru samego zabiegu operacyjnego – tego, jakiej części ciała dotyczy, jak jest rozległy i jak długo potrwa powrót do formy po zabiegu, niemniej pewne zasady żywienia okołooperacyjnego są uniwersalne – zabiegi chirurgiczne nie powinny być wykonywane wówczas, gdy pacjent wykazuje oznaki niedożywienia, dieta w okresie okołooperacyjnym powinna zaspokajać zwiększone zapotrzebowanie na białko, a podczas rekonwalescencji po wielu rodzajach zabiegów koniecznie jest stosowanie diety lekkostrawnej. Okres okołooperacyjny podzielić można na cztery etapy: faza przygotowania do przyjęcia do szpitala (min. 7 dni przed operacją)faza przedoperacyjna (18-2 godz. przed operacją) faza pooperacyjna (6-24 godz. po operacji)faza rekonwalescencji (po wypisie ze szpitala, do czasu powrotu do zdrowia)Przygotowanie do przyjęcia do szpitala Na tym etapie, oprócz wykonania wszystkich badań potrzebnych do zabiegu, przygotowania się do pobytu w szpitalu ważne jest ustalenie, czy pacjent nie jest niedożywiony lub czy nie grozi mu niedożywienie w okresie pooperacyjnym. Szacuje się, że w krajach rozwiniętych niedożywienie jest problemem od 30 do nawet 60 proc. pacjentów w okresie okołooperacyjnym. A to bardzo niekorzystny prognostyk – niedożywienie zwiększa ryzyko zgonu podczas zabiegu, wydłuża czas rekonwalescencji, zwiększa prawdopodobieństwo powikłań pooperacyjnych, utrudnia gojenie się ran oraz sprzyja powstawaniu odleżyn. Stąd przygotowanie do operacji będzie się różniło u pacjentów niedożywionych i tych, których problem ten nie dotyczy. Najczęstsze przyczyny niedożywienia u pacjentów przed operacją:brak apetytuzwiększone zapotrzebowanie na składniki odżywczezaburzenia wchłanianiachoroby przewlekłe (przewodu pokarmowego, nowotwory)podeszły wiekuzależnieniaczynniki ekonomicznePrzygotowanie do operacji – osoby niedożywione W przypadku stwierdzenia niedożywienia zaleca się (jeśli jest to możliwe) przesuwanie terminu operacji, by mieć czas na poprawę stanu odżywienia pacjenta. Jeżeli uzupełnienie niedoborów tradycyjną dietą jest trudne, zaleca się wprowadzenie żywienia medycznego – skoncentrowanych preparatów odżywczych. W tym okresie osobom niedożywionym zalecane są preparaty wysokobiałkowe oraz tzw. immunożywienie, czyli gotowe produkty pozytywnie pływające na układ odpornościowy, zawierające takie składniki jak: argininę, nukleotydy, kwasy tłuszczowe omega-3. Przygotowanie do operacji – pozostali pacjenci Wiedząc o czekającej operacji należy utrzymywać zdrową, zbilansowaną dietę, zapewniającą organizmowi odpowiednią ilość białka. Zapotrzebowanie a ten makroskładnik wzrasta w okresie okołooperacyjnym o około 40 proc. Dlatego jeśli nie ma przeciwwskazań, należy zwiększyć ilości spożywanego białka, składnika budulcowego, który przyspiesza gojenie się ran i wzmacnia układ odpornościowy. Ważne są też zdrowe tłuszcze bogate w kwasy omega-3 i omega-6. Żywienie w dniu operacji Najczęstsze zalecenia odnośnie żywienia w dniu operacji mówią o tym, że pacjent powinien być na czczo, czyli ostatni posiłek stały powinien zjeść wieczorem w przeddzień zabiegu. Powoli jednak odchodzi się od tak długiego okresu postu przed operacją, skracając go do 6 godzin. Jeśli chodzi o kwestie nawadniania organizmu to do 2 godzin przez podaniem znieczulenia/narkozy można pić dowolne ilości czystych płynów. Niekiedy w tym czasie zamiast wody polecane są napoje zawierające większe dawki łatwo przyswajalnych węglowodanów. Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Anestezjologii dotyczące głodzenia w okresie okołooperacyjnym dorosłych i dzieci wskazują, że:u większości chorych nocne głodzenie przed operacją nie jest konieczne. Osoby bez zwiększonego ryzyka zachłyśnięcia mogą przyjmować płyny do 2 godzin przed rozpoczęciem znieczulenia. Spożywanie pokarmów stałych jest dozwolone do 6 godzin przed rozpoczęciem znieczuleniapreferowanym sposobem żywienia jest żywienie przez przewód pokarmowy (jeśli tylko nie ma przeciwwskazań)spożywanie napojów bogatych w węglowodany do 2 godzin przed planowaną operacją jest dla pacjentów bezpieczne (także dla chorych na cukrzycę)picie płynów bogatych w węglowodany przed planowaną operacją poprawia subiektywne dobre samopoczucie, zmniejsza uczucie głodu oraz zmniejsza oporność na insulinę w okresie lekkostrawna po operacji W okresie pooperacyjnym często konieczne jest przestrzeganie diety lekkostrawnej. Zasady diety lekkostrawnej odnoszą się do rodzaju przyjmowanych posiłków, sposobów ich przygotowania oraz wielkości porcji / częstotliwości produktów i potraw zalecanych po operacji zalicza się wypieki z białej mąki: biszkopty i pieczywo pszenne, płatki ryżowe, ryż, makarony, gotowane i rozdrobnione chude mięso drobiowe oraz chude ryby, gotowane warzywa (marchewka, ziemniaki, buraki, dynia) i pieczone jabłka, produkty mleczne o obniżonej zawartości tłuszczu (np. chude twarogi, jogurty, kefiry), kisiele, budynie, przetarte kompoty, zupy na wywarach z warzyw delikatnie przyprawione, do picia można wybierać wodę niegazowaną lub słabą herbatę. W tym czasie unikać należy: m. in.: pieczywa pełnoziarnistego, produktów smażonych, surowych warzyw i owoców, roślin strączkowych (mają właściwości wzdymające), kapusty, cebuli, tłustych mięs i serów, śmietany, majonezu, słodyczy, słonych przekąsek, ostrych przypraw, kakao, napojów gazowanych. Z jadłospisu należy też wykluczyć produkty ostre, marynowane, peklowane i metody przygotowywania posiłków to gotowania tradycyjne i gotowanie na parze. Pokarmy powinny być miękkie, rozdrobnione do konsystencji jest częste spożywanie małych porcji pokarmów na dobę. Organizm pacjenta, który zakończył chemioterapię potrzebuje z jednej strony oczyszczenia z toksycznych związków, a z drugiej budulca do regeneracji uszkodzonych zdrowych komórek. Dlatego ważne jest, żeby jak najszybciej wzmocnić organizm po chemioterapii i zacząć uzupełniać niedobory. Jaka powinna być dieta po chemioterapii? Chemioterapia jest popularnym sposobem leczenia chorych na nowotwory, połowa pacjentów ze zdiagnozowanym rakiem jest poddawana takiej terapii. Podczas chemioterapii pacjentowi aplikowane są środki chemiczne, tzw. cytostatyki, których głównym zadaniem jest zniszczenie komórek nowotworowych i zahamowanie ich rozwoju. Niestety chemia działa niszcząco nie tylko na komórki nowotworowe, ale także na zdrowe komórki organizmu, powodując anemię, niski poziom białych krwinek we krwi, niski poziom płytek krwi, osłabioną odporność na wirusy i bakterie, przemęczenie. Dlatego w powrocie do zdrowia tak wielka jest rola zdrowego żywienia, które pomoże organizmowi w regeneracji. Co zatem powinna zawierać rozsądna dieta po chemioterapii? Dieta po chemioterapii – uzupełniamy niedobory Po zakończeniu chemioterapii powinniśmy, jak najszybciej zacząć uzupełniać niedobory składników odżywczych, dieta powinna być lekkostrawna i dobrze skomponowana. Posiłki powinny być spożywane regularnie, 4-5 razy dziennie. Jedzenie musi być urozmaicone, żeby wzmocnić osłabiony chemią apetyt chorego, dobrze jest wykorzystywać w kuchni sok z cytryny i zioła, które poprawiają smak potraw. Ważne jednak, żeby za mocno nie podrażniały zniszczonej śluzówki przewodu pokarmowego (pieprz, ostra papryka, curry). Gdy pacjent odmawia przyjmowania posiłków lekarz powinien zaproponować kupno wysokoenergetycznych preparatów odżywczych, które dzięki swojej płynnej postaci są dobrze tolerowane przez chorych po chemioterapii. Ich zaletą jest też to, że w małej dawce znajduje się dużo składników odżywczych, potrzebnych organizmowi do walki z chorobą. Regenerację po chemioterapii zapewnia dieta wysokobiałkowa, w której wykorzystuje się jaja, chude mięso, chude mleko i jego przetwory (polecane są kefiry i jogurty, bo zawarte w nich bakterie probiotyczne wzmacniają odporność i przywracają prawidłową florę bakteryjna w jelitach). Zaleca się, żeby 2/3 białka było pochodzenia zwierzęcego, bo dzięki niemu łatwiej o odbudowanie tkanek niż przy białku roślinnym. W diecie po chemioterapii szczególnie ważne są ryby morskie, bo oprócz białka zawierają także nienasycone kwasy tłuszczowe, które także przyspieszają regenerację komórek. Na wzmocnienie organizmu po chemioterapii wpływają też witaminy i składniki mineralne zawarte w warzywach i owocach. W codziennej diecie powinno się ich znaleźć około pół kilograma. Dla zniszczonego chemioterapią organizmu ważne są zawarte w nich składniki o właściwościach przeciwutleniających. Na talerzu nie powinno zabraknąć: buraków marchewki pomidorów pietruszki dyni Warzywa nie muszą być podawane wyłącznie w postaci sałatek, można z nich robić także soki wielowarzywne. Smaczny i zdrowy będzie np. sok z jarmużu, marchwi, ogórka, z odrobiną świeżego imbiru i pietruszki. Sok z cytryny, jabłek, czerwonego buraka i marchwi pomoże wypłukać toksyny z zanieczyszczonego chemią organizmu. Oczyszczające właściwości ma także ekstrakt z korzenia żen-szenia, napar z mniszka lekarskiego, natki pietruszki, imbiru, prawoślazu. Trzeba jednak pamiętać, że stosowanie ziół i preparatów ziołowych powinno być skonsultowane z lekarzem onkologiem, bo niektóre preparaty mogą wpływać na skuteczność terapii onkologicznej. Dobrym i bezpiecznym sposobem na to, żeby wspomóc pracę wątroby i jelit po chemioterapii jest natomiast regularne picie wody – ok. 2 litów dziennie. W diecie nie może zabrakną węglowodanów, bo to one dają energię. Ważne jednak, żeby wybrać takie produkty zbożowe, które nie będą podrażniały osłabionego wymiotami przewodu pokarmowego. Po chemioterapii warto sięgnąć po: lekkostrawne pszenne pieczywo drobne makarony lane kluski ryż, kaszę kukurydziana, manną, jaglana, jęczmienną Dieta po chemioterapii – to jest niewskazane Aby pomoc wątrobie dojść do normalnego stanu po chemioterapii trzeba z diety wyeliminować: słodycze kakao tłuste mięsa, takie, jak wieprzowina, baranina, gęsina tłuste wędliny i konserwy tłuste sery żółte, topione i pleśniowe kawę i mocną herbatę, napoje alkoholowe i gazowane Unikać trzeba też konserwantów i żywności sztucznie barwionej, jedzenia smażonego i fast foodów. Należy szczególnie zwrócić uwagę na nadmierne spożycie soli, potasu i magnezu. Wbrew pozorom w diecie po chemioterapii może zajść konieczność ograniczania także niektórych zdrowych warzyw, grochu, fasoli, soczewicy i warzyw kapustnych, ponieważ mogą dodatkowo podrażniać wrażliwy przewód pokarmowy.

leki na wzmocnienie organizmu po operacji